ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ 2018: 7 Νοεμβρίου Νορμανδοί

1185, Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία

Το 1185, διεξάγεται η μάχη του Δημητριτσίου, κοντά στον Στρυμόνα, με τους Βυζαντινούς να εξαλείφουν οριστικά τον νορμανδικό κίνδυνο. Πρόκειται για τη δεύτερη φορά που οι Νορμανδοί κινούνται με απειλητικές διαθέσεις εναντίον της Αυτοκρατορίας, με την προηγούμενη να κλείνει και πάλι με ήττα των εισβολέων, στο Δυρράχιο, το 1081.
Σε ό,τι αφορά, όμως, τα του 1185, οι Νορμανδοί της Σικελίας (σημειώνεται πως η Ιταλία βρισκόταν στην κατοχή τους) οργανώνουν επίθεση έναντι της βυζαντινής επικράτειας, με στόχο την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης και την άνοδο στο θρόνο του βασιλιά τους, Γουλιέλμου του Β’. Με εκστρατευτικό σώμα, λοιπόν, 80.000 ανδρών (εκ των οποίων, 5000 ήταν ιππείς) και υπό τη διοίκηση των Ριτζάρδου και Αλδουίνου, οι Νορμανδοί καταλαμβάνουν το Δυρράχιο (ξεκινώντας και πάλι από εκεί την εφόρμησή τους) και εν συνεχεία προχωρούν προς τη Θεσσαλονίκη, την οποία επίσης παίρνουν υπό τον έλεγχό τους. Μάλιστα, 7.000 κάτοικοι της πόλης χάνουν τη ζωή τους, σύμφωνα με τον Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Ευστάθιο.

Η Βασιλεύουσα κυριεύεται από πανικό, μόλις έγινε γνωστή η άλωση της Θεσσαλονίκης, αποτέλεσμα του οποίου είναι η ανατροπή και η θανάτωση του αυτοκράτορα Ανδρόνικου του Α’. Στο θρόνο πλέον ανέρχεται ο Ισαάκιος ο Β’, μέλος της οικογένειας των Αγγέλων, που είχε πρωτοστατήσει στα γεγονότα των ημερών εκείνων. Ο νέος αυτοκράτορας περιστοιχίζεται από ικανούς ανθρώπους, σαν τον στρατηγό Αλέξιο Βρανά, ο οποίος είλκε την καταγωγή του από αριστοκρατική στρατιωτική οικογένεια (αξίζει να σημειωθεί πως η Βυζαντινή Αυτοκρατορία βίωνε συχνά εντάσεις ανάμεσα στο παλάτι και στη στρατιωτική αριστοκρατία, η οποία είχε βάση συνήθως στη Μ. Ασία, ωστόσο δεν επρόκειτο για κάτι τέτοιο σε αυτήν την περίπτωση).

Ο Βρανάς, λοιπόν, χτυπά στην κατάλληλη στιγμή: οι Νορμανδοί είχαν χωριστεί σε τρία τμήματα, προκειμένου να λεηλατήσουν γειτονικές της Θεσσαλονίκης πόλεις και περιοχές, θεωρώντας ότι μπορούσαν να κάνουν κάτι τέτοιο, από τη στιγμή που δεν ένιωθαν άμεση απειλή από τα βυζαντινά στρατεύματα. Έτσι, ο Βρανάς πλήττει αρχικά το τμήμα του νορμανδικού στρατού, που βρισκόταν στη Μοσυνόπολη (που βρίσκεται κοντά στη σημερινή Κομοτηνή), για να στραφεί εν συνεχεία στην περιοχή του Στρυμώνα και να δώσει το τελειωτικό κτύπημα στους επιβουλεύοντες το μέλλον της αυτοκρατορίας. Οι Νορμανδοί επιχείρησαν να διαπραγματευτούν, ωστόσο οι Βυζαντινοί δεν επρόκειτο να δεχτούν κάτι τέτοιο και τράβηξαν τα σπαθιά τους, με τη μάχη του Δημητριτσίου να ξεκινά. Τελικά, η Αυτοκρστορία νίκησε, σκοτώνοντας αρκετούς από τους εχθρούς, αιχμαλωτίζοντας άλλους και ωθώντας μερικούς ακόμα βιαίως προς το Στρυμώνα. Μάλιστα, ανάμεσα στους συλληφθέντες, βρίσκονταν ο αρχηγός του στόλου των Νορμανδών και ο ένας εκ των δυο ηγετών του πεζικού τους, ο Αλδουίνος. Ο Αλέξιος Κομνηνός, δε, που βρισκόταν πίσω από αυτήν την επιδρομή, τιμωρήθηκε με την τύφλωσή του.

Οι Νορμανδοί καταρρέουν μετά τη συντριβή εκείνης της 7ης Νοεμβρίου, ενώ ο βυζαντινός στρατός βλέπει το ηθικό του να αναπτερώνεται και τον Ισαάκιο το Β’ να εδραιώνει την εξουσία του. Ωστόσο, το καλό κλίμα δεν έμελλε να διατηρηθεί, καθώς 19 χρόνια αργότερα, το 1204, οι αστοχίες στην εσωτερική και την εξωτερική πολιτική καθιστούν το Βυζάντιο ευάλωτο και επιτρέπουν στους Φράγκους (που είχαν εκστρατεύσει στα πλαίσια υποτίθεται της Δ’ Σταυροφορίας) να αλώσουν την Κωνσταντινούπολη.

1917, Ρωσική Αυτοκρατορία/Ε.Σ.Σ.Δ.

101 χρόνια κλείνουν από την Οκτωβριανή Επανάσταση, η οποία με το παλαιό ημερολόγιο διεξήχθη στις 25 Οκτωβρίου (οφείλοντας εκεί το όνομά της), αλλά με το νέο ημερολόγιο διεξήχθη στις 7 Νοεμβρίου 1917. Είναι η πρώτη σοσιαλιστική επανάσταση στην ιστορία της ανθρωπότητας, η οποία φαίνεται να επιβεβαιώνει τη θεωρία του εξελικτικού χαρακτήρα των κοινωνικών δομών, όπως αυτή διατυπώθηκε από τους Καρλ Μαρξ και Φρίντριχ Ένγκελς. Βέβαια, η επανάσταση για την εδραίωση της εργατικής τάξης στην εξουσία δεν είχε ως αφετηρία μια ανεπτυγμένη βιομηχανική χώρα της Δυτ. Ευρώπης, εκεί όπου το προλεταριάτο ήταν μεγάλο σε έκταση και θεωρητικά έτοιμο να περάσει στο επόμενο στάδιο, ύστερα από αιώνες ελέγχου της εξουσίας από την αστική τάξη.
 


1920, συνεδρίαση του κόμματος μπολσεβίκων.

Αντίθετα, συνέβη στη Ρωσία, εκεί όπου διαισθανόταν ο Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι τη μεγάλη αλλαγή ήδη δυο δεκαετίες πριν μπει ο 20ος αιώνας. Οι λόγοι για αυτό πολλοί και φαίνεται πως δικαιώνουν περισσότερο τον Τρότσκι και τη θεωρία της ανισμοερούς και συγχρονισμένης ανάπτυξης: η τσαρική Ρωσία έμοιαζε να είναι ένα απολίθωμα του παρελθόντος, με πολιτικές και κοινωνικές δομές που δεν ανταποκρίνονταν στη σύγχρονη πραγματικότητα. Ωστόσο, δεν λειτουργούσε σε κάποιο κενό: ερχόταν σε επαφή με τις σύγχρονες και ανεπτυγμένες χώρες, γεγονός που οδήγησε στη δημιουργία βιομηχανιών στο έδαφος της Ρωσίας, χωρίς να έχει ακολουθήσει η δυτική πορεία της συγκρότησης μεγάλων μονάδων ως μια συσσωμάτωση επί μέρους βιοτεχνίων. Κατά συνέπεια, ένα μίγμα καθυστερημένων και σύγχρονων δομών συνυπήρχαν στο ίδιο έδαφος.

Οι βιομηχανίες δημιουργούν προλεταριάτο, το οποίο ζει εξαθλιωμένο, μαζί με τους αγρότες, που παρέμεναν ουσιαστικά ακτήμονες. Εργάτες και αγρότες ήταν 104 εκατομμύρια, με τα 100 να είναι οι αγρότες και τα 4 το άρτι συσταθέν προλεταριάτο. Ο αναβρασμός δεν θα αργούσε: ήδη από το 1905 και με αφορμή απολύσεις σε εργοστάσιο της Αγίας Πετρούπολης, κηρύσσεται γενική απεργία. Ακολουθεί η ειρηνική (θρησκευτικού χαρακτήρα) διαδήλωση, που καταπνίγηκε στο αίμα 2.000 πολιτών, με την ημέρα εκείνη να μένει στην ιστορία ως η «Ματωμένη Κυριακή». Η ήττα, δε, της Ρωσίας στον πόλεμο εκείνης της χρονιάς από την Ιαπωνία, θα αποτελέσει τη θρυαλλίδα για σειρά εξεγέρσεων, με την αστική τάξη να έρχεται σε αντιπαράθεση με τους φεουδάρχες και τους αγρότες να ζητούν αναδασμό της γης (τον οποίο μερικές φορές επιτυγχάνουν με τη βία). Ο τσάρος υποχρεώνεται σε ορισμένες μεταρρυθμίσεις, με το πρώτο κοινοβούλιο στη χώρα να συστήνεται (μόλις) το 1906, χωρίς όμως ουσιαστικό περιεχόμενο, καθώς οι Ρομανόφ ήταν αποφασισμένοι να γυρίσουν τη χώρα στα προ του 1905 δεδομένα.

Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος έμελλε να αποτελέσει τον καταλύτη για ό,τι θα συνέβαινε στη συνέχεια: η τσαρική Ρωσία συμμετάσχει στον πόλεμο, ούσα στο πλευρό των Αγγλογάλλων και της Αντάντ. Η χώρα, όμως, σε καμία περίπτωση δεν είχε το επίπεδο ανάπτυξης αυτών, ούτε και της Γερμανίας, την οποία αντιμετώπιζε, με συνέπεια η μία ήττα να έπεται της άλλης. Στο εσωτερικό, τρόφιμα διατίθενται με δελτίο και η «μαύρη αγορά» επιτείνει την εξαθλίωση των φτωχών λαϊκών στρωμάτων. Δεν ήταν λοιπόν συμπτωματικό πως στη δίνη της πολεμικής αναμέτρησης και με τον τσάρο απόλυτα απορροφημένο σε αυτήν, η επανάσταση θα ερχόταν: πρώτος σταθμός ο Φεβρουάριος του 1917, όταν στις 22 του μηνός οι εργαζόμενοι λόγω απολύσεων κατεβαίνουν σε γενική απεργία, μαζί με τις γυναίκες που διεκδικούν δικαίωμα ψήφου. Ουσιαστικά, σύσσωμο το εργατικό κίνημα απείχε από την εργασία του, προβάλλοντας τις διεκδικήσεις του δυναμικά. Οι στρατιώτες αρνούνται να στρέψουν τα όπλα στους επαναστάτες, με αποτέλεσμα τη σύσταση του πρώτου σοβιέτ εργατών και στρατιωτών και την κατάληψη της ρωσικής πρωτεύουσας, της Αγίας Πετρούπολης (Πέτρογκραντ). Σχηματίζεται νέα, προσωρινή κυβέρνηση, η οποία όμως δεν έχει ουσιαστικά φιλεργατικό χαρακτήρα, παρά μάλλον αστικό, καθώς κυριαρχείται σχεδόν αποκλειστικά από τους καπιταλιστές και τους γαιοκτήμονες. Παρά τη σύσταση σοβιέτ σε όλη τη χώρα, το πάνω χέρι εκείνη τη στιγμή φαινόταν να το είχε η αστική τάξη.

Τις εύθραυστες ισορροπίες μεταξύ προσωρινής κυβέρνησης και σοβιέτ έρχεται να μεταβάλει ο Λένιν τον Μάρτιο του 1917, ερχόμενος στη Γερμανία με τρένο. Ο Λένιν, με τους φλογερούς λόγους του, γρήγορα παίρνει με το μέρος του την πλειοψηφία («μπολσιστβό» στα ρωσικά, απ’όπου και η λέξη «μπολσεβίκοι») των εργατών στα σοβιέτ, τους οποίους ωθεί στην απόρριψη κάθε συνεργασίας με την κυβέρνηση και στη συνέχιση της επανάστασης, μέχρι την τελική νίκη. Ιστορικής σημασίας είναι ο λόγος της 4ης Απριλίου, όπου ο Λένιν εκθέτει στους εργάτες το κομμουνιστικό πρόγραμμα: Μερικά από τα σημεία που ανακοινώθηκαν ήταν η κατάργηση της αστυνομίας και του στρατού του κράτους, η κατάσχεση της περιουσίας των γαιοκτημόνων (αφού όλη η περιουσία θα περιερχόταν στο κράτος), η δημιουργία εθνικής τράπεζας και ο έλεγχος της εγχώριας παραγωγής.

Οι Μπολσεβίκοι οργανώνουν εξεγέρσεις που καταστέλλονται και πλέον οι πρωτεργάτες των κινημάτων περνούν στην παρανομία, ωστόσο στις μεγαλύτερες πόλεις της Ρωσίας, είναι πλέον αυτοί που έχουν τον έλεγχο των σοβιέτ. Ο Τρότσκι, δε, γίνεται ο ηγέτης του σοβιέτ του Πέτρογκραντ. Ο Τρότσκι συστήνει Επαναστατική Επιτροπή, για να αναμετρηθεί με τον κυβερνητικό στρατό. Τελικά, στις 26 Οκτωβρίου,  στις 2 τα ξημερώματα, η κατοικία του οίκου των Ρομανόφ, τα Χειμερινά Ανάκτορα, περνούν στον έλεγχο των σοβιέτ και ο τσάρος με την οικογένειά του θα γίνουν όμηροι και λίγες μέρες μετά θα εκτελεστούν.

Ο κύκλος αίματος θα συνεχιζόταν, με τους υπέρμαχους του καπιταλισμού και της μοναρχίας (Λευκοί) να παίρνουν τα όπλα εναντίον των Μπολσεβίκων (Κόκκινοι). Ο εμφύλιος πόλεμος της Ρωσίας θα ξεκινούσε το 1918, για να τελειώσει το 1922, με νίκη των κομμουνιστών και την ίδρυση της Σοβιετικής Ένωσης από τα εδάφη που συνιστούσαν μέχρι τη στιγμή εκείνη τη Ρωσία (λιγότερα σε σύγκριση με την τσαρική περίοδο: ήταν για τον Λένιν αυτό, μια επιλογή για να σωθεί η Επανάσταση). Το κράτος που θα επιχειρούσε να κάνει τον Μαρξισμό απτή πραγματικότητα είχε μόλις ιδρυθεί…

1926, Ελλάδα

Διεξάγονται στην Ελλάδα οι βουλευτικές εκλογές του 1926, που μένουν στην ιστορία για τρεις πρωτιές: ήταν οι πρώτες που γίνονται πανελλαδικά με τη χρήση ψηφοδελτίου αντί για σφαιρίδια, είναι οι εκλογές στις οποίες εκπροσωπείται για πρώτη φορά στο Κοινοβούλιο το ΚΚΕ, ενώ ήταν και οι πρώτες εκλογές στα ελληνικά χρονικά, που διεξάγονται με τη λεγόμενη «απλή» αναλογική (που στις μέρες μας, έχει επανέλθει στο προσκήνιο και θα αποτελέσει το σύστημα, βάσει του οποίου θα διεξαχθούν οι μεθεπόμενες εκλογές).

Η χώρα δεν βρισκόταν σε συνθήκες ομαλότητας: ο στρατηγός Κονδύλης κυβερνούσε δικτατορικά, αφού είχε ανατρέψει το καθεστώς Θεόδωρου Παγκάλου. Ωστόσο, ο Κονδύλης τηρεί την υπόσχεσή του και προκηρύσσει εκλογές με απλή αναλογική και ψηφοδέλτιο, με μόνη εξαίρεση τα 3 νησιά (Ύδρα, Σπέτσες και Ψαρά), που εκλέγουν τους 7 βουλευτές τους με πλειοψηφικό σύστημα και με σφαιρίδια.

Οι εκλογές διεξάγονται υποδειγματικά σε ήρεμο γενικά κλίμα, με μόνη εξαίρεση την προσπάθεια Κονδύλη να μην επιτρέψει στους Παγκαλικούς να διεκδικήσουν τη λαϊκή ψήφο: η δικαστική εξουσία να κηρύσσει την απόφαση Κονδύλη ως αντισυνταγματική, γεγονός που επιφέρει την εκκαθάριση από πλευράς Κονδύλη των μη αρεστών προσώπων στο δικαστικό σώμα και την απόφαση των Παγκαλικών τελικά να συμμετέχουν ως υποψήφιοι στις εκλογές συγγενικά τους πρόσωπα. Η κατάσταση αυτή επιμηκύνει την προεκλογική περίοδο κατά 2 εβδομάδες, ωστόσο οι εκλογές της 7ης Νοεμβρίου δεν χαρακτηρίζονται από σκηνικό νοθείας. Ο Βενιζέλος ήταν εκτός Ελλάδας, οπότε το Κόμμα Φιλελευθέρων δεν είναι ενιαίο, αλλά διασπασμένο σε 4 κόμματα τα οποία είναι: 
 

  • Η «Ένωσις Φιλελευθέρων» 
  • Το «Φιλελεύθερον Προσφυγικόν Κόμμα» 
  • Η «Δημοκρατική Ένωσις» και 
  • Το «Κόμμα Ανεξαρτήτων και Προσφύγων»

Η αντιβενιζελική παράταξη ήταν χωρισμένη σε δυο ουσιαστικά κόμματα: το «Λαϊκό Κόμμα» και το «Κόμμα των Ελευθεροφρόνων».

Η κάλπη δεν ανέδειξε αυτοδυναμία (σύνηθες χαρακτηριστικό της «απλής» αναλογικής), αλλά επέτρεψε τη συνεργασία των βενιζελικών κομμάτων και τη συγκρότηση κυβέρνησης υπό τον εξωκοινοβουλευτικό «πρωθυπουργό των δυσχερών και μεταβατικών καταστάσεων» Αλέξανδρο Ζαΐμη. 

ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ: Σπύρος Σερμπέτης-Παππάς, για το ANT1 MediaLab

Σχόλια (0)