ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ 2018: 17 Νοεμβρίου Εξέργεση Πολυτεχνείου

1973, Ελλάδα

Εδώ Πολυτεχνείο, εδώ Πολυτεχνείο», «Είμαστε άοπλοι, είμαστε άοπλοι, αδέρφια μας στρατιώτες, πώς είναι δυνατόν να σκοτώσετε τ’αδέρφια σας;»: Η μεγαλύτερη πράξη αντίστασης εναντίον της Χούντας των Συνταγματαρχών, η εξέγερση του Πολυτεχνείου, καταπνίγεται με το αίμα των φοιτητών και με τον φρικώδη ήχο των ερπυστριών του τεθωρακισμένου, που συνέτριψε την είσοδο του Πανεπιστημίου. Πρόκειται για την κορυφαία στιγμή του φοιτητικού κινήματος και για το πιο λαμπρό παράδειγμα του Πανεπιστημίου ως φάρο ιδεών και πολιτισμού, που διαλύει την καταχνιά και το έρεβος μιας αποπνικτικής επταετίας. Το Απριλιανό καθεστώς μπορεί να τα κατάφερε να διατηρήσει τον έλεγχο, ωστόσο το Πολυτεχνείο ανέδειξε πως «τα ψωμιά του ήταν μετρημένα».

Εκείνη η χρονιά, το 1973, ήταν μια χρονιά αντίστασης στη Χούντα, με τους φοιτητές πάντοτε στην πρωτοπορία: στις 14 Φεβρουαρίου, οι φοιτητές συγκεντρώνονται στο Πολυτεχνείο, προκειμένου να καταργηθεί ο Ν.1347, σύμφωνα με τον οποίο υποχρεώνονταν να στρατευτούν, όσοι φοιτητές ανέπτυσσαν συνδικαλιστική δράση. Η αστυνομία παραβίασε τότε το πανεπιστημιακό άσυλο, συλλαμβάνοντας 11 φοιτητές, 8 εκ των οποίων καταδικάστηκαν σε διάφορες ποινές, ενώ άλλοι 100 φοιτητές στρατεύτηκαν με τη βία, διακόπτοντας τις σπουδές τους. Μια εβδομάδα μετά, στις 21 Φεβρουαρίου, οι φοιτητές κατέλαβαν το κτήριο της Νομικής, εκφράζοντας ανοικτά μέσω συνθημάτων τον στόχο: «Δημοκρατία», «Κάτω η Χούντα» και «Ζήτω η Ελευθερία». Η αστυνομία καταπατά και πάλι το άσυλο, ωστόσο η καταστολή γιγαντώνει περαιτέρω την επιθυμία των φοιτητών για συνέχιση του αγώνα τους για τη Δημοκρατία.

Η κορύφωση του αγώνα έρχεται με την εξέγερση της σπουδάζουσας νεολαίας τον Νοέμβριο του 1973. Το πρωί της 14ης Νοεμβρίου οι φοιτητές συγκεντρώνονται με νέου στο Πολυτεχνείο, προκειμένου να αποφασίσουν τελικά την αποχή από τα μαθήματα, με σκοπό τη διεξαγωγή εκλογών στους φοιτητικούς συλλόγους άμεσα, τον ερχόμενο Δεκέμβριο και όχι την παραπομπή του θέματος στις καλένδες, όπως επεδίωκε η Χούντα. Όλο και περισσότεροι μαζεύονταν στη συγκέντρωση, οπότε λαμβάνεται η απόφαση να καταληφθεί το Πολυτεχνείο: εκλέγεται Συντονιστική Επιτροπή, την οποία απαρτίζουν 22 φοιτητές και 2 εργάτες, ενώ παρόμοιες επιτροπές συστήνονται σε όλες τις σχολές, προκειμένου να επικοινωνήσουν τη δράση των φοιτητών στην ελληνική κοινωνία.

Οι φοιτητές εκπέμπουν από το ίδρυμα, αφού λειτουργούν ραδιοφωνικό σταθμό, μέσω του οποίου το μήνυμα της εξέγερσης φτάνει σε όλο και μεγαλύτερα τμήματα του ελληνικού λαού. Εκφωνητές ήταν η Μαρία Δαμανάκη και ο Δημήτρης Παπαχρήστου. Δεν ήταν όμως μόνο ο σταθμός: εγκαθίστανται σε αυτή τη μικρή όαση της ελεύθερης Ελλάδας πολύγραφοι, που διαδίδουν τις αποφάσεις της Επιτροπής, καθώς και ένα εστιατόριο και ένα νοσοκομείο, για τις ανάγκες των φοιτητών. Ο αγώνας ήταν οργανωμένος, με σαφή την πρόθεση να ξεσηκωθεί κάθε προοδευτικό στοιχείο της πρωτεύουσας εναντίον της Χούντας.

Η δικτατορία κλιμακώνει την προσπάθεια καταστολής σταδιακά: αρχικά, στέλνει μυστικούς πράκτορες, για να παρακολουθούν το πλήθος που συνέρρεε, ενώ ακροβολίζονται σκοπευτές στα γύρω κτήρια. Ακολούθησε η αποστολή ισχυρών αστυνομικών δυνάμεων, οι οποίες επιτίθεται στους συγκεντρωμένους έξω από το ίδρυμα, εξωθώντας αρκετούς από τους διαδηλωτές να απομακρυνθούν. Οι εναπομείναντες στήνουν οδοφράγματα και ανάβουν φωτιές, προκειμένου να εξουδετερώσουν τη δράση των δακρυγόνων. Η θέληση για αντίσταση έχει πλέον αποκτήσει τη μορφή φλόγας, που είναι άσβεστη και απειλεί άμεσα το κλυδωνιζόμενο καθεστώς.

Ο Γ. Παπαδόπουλος αποφασίζει να χρησιμοποιήσει πλέον τον στρατό, για να εισβάλει στο Πολυτεχνείο και να καταπνίξει την εξέγερση. Στο σταθμό Λαρίσης συγκεντρώνονται τρεις μοίρες ΛΟΚ και μια μοίρα αλεξιπτωτιστών από τη Θεσσαλονίκη. Επίσης, τρία άρματα μάχης προσεγγίζουν το Πολυτεχνείο, το οποίο πλέον πολιορκείται: δυο ερπυστριοφόρα αποκλείουν τις πλαϊνές πύλες και το ένα την κεντρική είσοδο. Αφού οι εκκλήσεις των φοιτητών για διαπραγματεύσεις πέφτουν στο κενό, το τανκ που βρισκόταν απέναντι από την κεντρική πύλη λαμβάνει την εντολή να εισβάλει… Η ώρα έδειχνε 3 τα ξημερώματα, όταν το άρμα σμπαράλιασε την είσοδο του ιδρύματος, παρασύροντας μια κοπέλα που ήταν σκαρφαλωμένη εκεί, κρατώντας την ελληνική σημαία. Αστυνομικοί, Λοκατζήδες και ΕΣΑτζήδες εφορμούν, για να συλλάβουν τους φοιτητές, οι οποίοι επιχειρούν να γλυτώσουν, ζητώντας καταφύγιο στις γύρω πολυκατοικίες. Αρκετοί, ωστόσο, συνελήφθησαν και μεταφέρθηκαν στη Γενική Ασφάλεια και την ΕΣΑ.

Μέχρι και σήμερα, υπάρχει ένα ομιχλώδες τοπίο αναφορικά με τον αριθμό των θυμάτων, των τραυματιών και των συλληφθέντων. Όπως είναι φυσικό, η Χούντα προσπάθησε να υποβαθμίσει τους τελικούς αριθμούς, ανακοινώνοντας πως οι νεκροί ήταν 34 και οι συλλήψεις 840. Ωστόσο, αυτά τα νούμερα δε (φαίνεται να) ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα: αναφορικά με τους νεκρούς, η κατάσταση παραμένει μέχρι και σήμερα περιπεπλεγμένη, επιτρέποντας σε κάθε λογής αρνητές των συμβάντων να αμφισβητούν το αληθές των γεγονότων. Φως στα γεγονότα επιχειρεί να ρίξει το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών από το 2002, σε μια έρευνα με τίτλο «Τεκμηριώνοντας τα γεγονότα του Νοεμβρίου 1973». Μέσα από την προσπάθεια συλλογής όλων των συναφών δεδομένων, έχει δημοσιευτεί ως τώρα η ανακοίνωση μονάχα των προσωρινών αποτελεσμάτων, κατά την οποία οι πλήρως τεκμηριωμένες περιπτώσεις είναι 24, 16 είναι οι ανώνυμες περιπτώσεις για τις οποίες έχει θεωρηθεί ότι «προκύπτουν βασίμως» ως νεκροί και 30 επώνυμες περιπτώσεις, που εμφανίζονται σε πολλούς καταλόγους νεκρών από το 1974 μέχρι σήμερα, χωρίς όμως να έχουν τεκμηριωθεί ποτέ. Σε ό,τι αφορά τις συλλήψεις, αστυνομικοί που ανακρίθηκαν κατά την πρώιμη μεταπολιτευτική περίοδο, ουσιαστικά διαψεύδουν το καθεστώς, κάνοντας λόγο για τουλάχιστον 2400 άτομα, τα τριπλάσια σε σχέση με τις επίσημες ανακοινώσεις.

Ο δικτάτορας Παπαδόπουλος ανατρέπεται 8 ημέρες αργότερα, στις 25 Νοεμβρίου, από τον διοικητή της ΕΣΑ, ταξίαρχο Ιωαννίδη, τον άνθρωπο που έκτοτε και μέχρι τον Ιούλιο του 1974 κινεί αφανώς τα νήματα, αφού στο προσκήνιο φαίνονται ο αντιστράτηγος Γκιζίκης (με την ιδιότητα του Προέδρου) και ο Ανδρουτσόπουλος (με την ιδιότητα του πρωθυπουργού της νέας χουντικής κυβέρνησης). Το καθεστώς Ιωαννίδη, σκληρότερο από εκείνο του Παπαδόπουλου, θα καταρρεύσει το καλοκαίρι της ερχόμενης χρονιάς, μετά την τραγωδία του σχεδίου Αττίλας στην Κύπρο. Τότε, στις 23 Ιουλίου, καλείται ο Κωνσταντίνος Καραμανλής από το Παρίσι, για να αναλάβει τα ηνία της χώρας και να επαναφέρει τη δημοκρατική διακυβέρνηση.

1974, Ελλάδα

Σαν συνέχεια του Πολυτεχνείου και των όσων ακολούθησαν, διεξάγονται στις 17 Νοεμβρίου 1974 οι πρώτες εκλογές στη χώρα μεταδικτατορικά και συγκεκριμένα ύστερα από μια δεκαετία. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, με το νεοϊδρυθέν κόμμα της Νέας Δημοκρατίας, σημείωσε σαρωτική νίκη, κερδίζοντας το 54,37% ή αλλιώς 2.669.133 ψήφους που μεταφράστηκαν σε 219 έδρες στη Βουλή, αριθμοί πρωτόφαντοι στην ελληνική πολιτική ιστορία. Ακολούθησε η Ένωση Κέντρου-Νέες Δυνάμεις υπό τον Γεώργιο Μαύρο με ποσοστό 20,42% και 60 έδρες, το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου με 13,58% και 13 έδρες και η Ενωμένη Αριστερά (απαρτιζόταν από το ΚΚΕ, το ΚΚΕ εσωτερικού και την ΕΔΑ) με 9,47% και 8 έδρες.

1985, Ελλάδα

Το 1985, στη 12η επέτειο του Πολυτεχνείου, ο 15χρονος διαδηλωτής, Μιχάλης Καλτεζάς, έπεσε νεκρός μετά από σφαίρα του αστυνομικού Αθανάσιου Μελίστα, σε συμπλοκές μεταξύ αναρχικών-αντιεξουσιαστών και της αστυνομίας στα Εξάρχεια. Ο Καλτεζάς πέταξε μια βόμβα μολότοφ εναντίον ενός περιπολικού, το οποίο παραδόθηκε στις φλόγες. Τότε, ο Μελίστας πυροβόλησε εναντίον των διαδηλωτών, που εκείνη τη στιγμή υποχωρούσαν. Μια από τις σφαίρες χτύπησε τον Καλτεζά κάτω από το αριστερό αυτί, με το θάνατο να είναι ακαριαίος.

Οι αναρχικοί αντιδρούν άμεσα, καταλαμβάνοντας το Χημείο και το Πολυτεχνείο, με τα ΜΑΤ να λαμβάνουν το πράσινο φως και να επεμβαίνουν στο Χημείο, συλλαμβάνοντας 37 άτομα, ενώ κάτι τέτοιο δεν ήταν απαραίτητο για το Πολυτεχνείο, στο οποίο η κατάληψη έληξε μετά από διαπραγματεύσεις. Ήταν ένα ταραχώδες διήμερο, με απολογισμό 58 τραυματιών, 45 συλλήψεων και εκτεταμένων υλικών ζημιών. Εννιά ημέρες αργότερα, η «17 Νοέμβρη» εκδικείται για το θάνατο του 15χρονου μαθητή, πυροδοτώντας παγιδευμένο με εκρηκτικά αυτοκίνητο, όταν περνούσε ένα λεωφορείο των ΜΑΤ δίπλα του, στην Καισαριανή. Αποτέλεσμα ήταν ο 24χρονος αστυφύλακας Νίκος Γεωργακόπουλος να σκοτωθεί και άλλοι 14 αστυνομικοί να τραυματιστούν. 

Ο Μελίστας καταδικάζεται αρχικά σε δυόμισι χρόνια φυλάκιση, ωστόσο θα αθωωθεί μετά την έφεση που κατέθεσε η πλευρά του, καθώς το δικαστήριο έκρινε πως υπήρχε το ελαφρυντικό του φόβου και της ταραχής που προκάλεσε η ενέργεια του θύματος (ρίψη βόμβας μολότοφ), γεγονός που τον οδήγησε να υπερβεί τα όρια της άμυνας. Συνήγορος υπεράσπισης του Μελίστα ήταν ο Αλ. Λυκουρέζος, ενώ ως συνήγοροι πολιτικής αγωγής παρέστησαν ο Νίκος Κωνσταντόπουλος και ο Φώτης Κουβέλης.
 

ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ: Σπύρος Σερμπέτης-Παππάς, για το ANT1 MediaLab
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ by Zimina

 

Σχόλια (0)