ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟ 17 Δεκεμβρίου Εκφραστικά Ατοπήματα

Χαιρετώ τους αναγνώστες της στήλης και τους εύχομαι καλή εβδομάδα. Εν όψει Χριστουγέννων και με την εξεταστική περίοδο σε κάποια χρονική απόσταση ακόμη, είναι μια καλή ευκαιρία να επισημανθεί και από το σημείο αυτό ο κλασικός διαχωρισμός των κειμενικών ειδών και ποια εξ αυτών είναι τα αμιγώς δημοσιογραφικά. 

Κάτι τέτοιο κρίνεται απαραίτητο, αφού για σπουδαστές δημοσιογραφίας μιλάμε, αυτοί θα είναι που θα παλεύουν κάθε μέρα με το «θηρίο», μια κόλλα χαρτί, που θα πρέπει να γεμίσει με αλήθειες, αποκλειστικά με αλήθειες και εμπεριστατωμένα ρεπορτάζ. Η συγγραφή κειμένων είναι ίσως η νο. 1 δεξιότητα που πρέπει να έχει κτήμα του ο δημοσιογράφος, γι’αυτό και πρέπει να γίνει απολύτως κατανοητή αυτή η διάκριση των κειμενικών ειδών.
Τα είδη κειμένων, λοιπόν, είναι πέντε, εκ των οποίων τα τρία πρώτα είναι τα δημοσιογραφικά είδη κειμένου:

  • Άρθρο
  • Χρονογράφημα
  • Επιφυλλίδα
  • Έρευνα
  • Δοκίμιο

Ξεκινώντας με την κατά μόνας εξέτασή τους, το άρθρο είναι ένα κείμενο που ασχολείται με την επικαιρότητα, είτε αυτό γίνεται άμεσα (για κάτι που συνέβη π.χ. την προηγούμενη ημέρα ή ακόμη και την ίδια μέρα με τη συγγραφή του άρθρου), είτε περισσότερο ευρεία (π.χ. το άρθρο να αφορά κάτι που συμβαίνει τον τελευταίο καιρό και παραμένει στην επικαιρότητα λόγω της σημασίας του, όπως τα Κίτρινα Γιλέκα στη Γαλλία ). Παράλληλα, ο συγγραφέας του άρθρου οφείλει να είναι κατά το δυνατόν αντικειμενικός, όχι ότι μπορεί να είναι βέβαια πράγματι αντικειμενικός, αλλά οφείλει να στηρίζει την άποψή του επί δεδομένων και τεκμηρίων.

Όσον αφορά το χρονογράφημα, ένα κλασικό σύγχρονο παράδειγμα αποτελούν τα κείμενα της Έλενας Ακρίτα. Πρόκειται για κείμενα με σατιρικό-εύθυμο ύφος, με παιχνιδίζοντα κατά κανόνα τόνο και απλή γλώσσα. Τα κείμενα αυτά, τα χρονογραφήματα, προσομοιάζουν στον προφορικό λόγο, γεγονός που στηρίζεται τόσο στο ρευστό και χωρίς «φτιασίδια» λεξιλόγιο, όσο και στη χρήση των σημείων στίξης με μια πλαστικότητα και έναν τρόπο, που απέχει παρασάγγας από τη συνήθη πρακτική. Η συσχέτιση του χρονογραφήματος με την επικαιρότητα είναι περισσότερο ευρεία, σε σχέση με το άρθρο, και θα πρέπει να πρόκειται για κάτι που θα δώσει το ερέθισμα στον συγγραφέα να καταπιαστεί μαζί του. Σε αντίθεση με το άρθρο που επιδιώκεται να είναι αντικειμενικό (αν και πλήρως αντικειμενικό δεν γίνεται ποτέ), στο χρονογράφημα αποτυπώνεται καθαρά η υποκειμενική γνώμη του γράφοντος και, όπως ήδη ειπώθηκε, όχι με τον comme-il-faut τρόπο, αλλά περισσότερο «χύμα».

Σειρά έχει η επιφυλλίδα, το κείμενο εκλαΐκευσης της γνώσης. Πρόκειται για κείμενο-προϊόν σύνθεσης ενός επιστήμονα, ειδικού επί ενός θέματος, το οποίο ο επιστήμονας αυτός επιθυμεί να καταστήσει κτήμα του «απλού» κόσμου. Στόχος του επιστήμονα είναι να πληροφορήσει τους πολίτες, οι οποίοι δεν έχουν την αυτή με τον ίδιο εξοικείωση, για αυτό και το επιστημονικό θέμα (το οποίο η επιφυλλίδα πραγματεύεται) είναι γραμμένο σε απλή, δημοσιογραφική γλώσσα, δίχως την ορολογία που θα χρησιμοποιείτο, εφόσον το κείμενο προοριζόταν για φοιτητές ή άλλους ειδικούς.

Η έρευνα, τώρα, θα μπορούσε επίσης να ενταχθεί στα δημοσιογραφικά είδη κειμένου, αν και έχει τις ιδιαιτερότητές της. Πρόκειται για κείμενο-απόσταγμα ενός μεγάλου, εκτεταμένου ρεπορτάζ, το οποίο για να συμπληρωθεί απαιτείται ένα σημαντικό χρονικό διάστημα, διάρκειας που ποικίλλει και μπορεί να φτάσει ακόμα και σε βάθος χρόνων. Η έρευνα θα διεισδύσει στα μύχια του θέματός της και θα επιδιώξει να φωτίσει πτυχές άγνωστες και γεγονότα, που δεν έχουν έρθει στο φως. Απαιτείται βαθεία γνώση του ζητήματος, ενώ συχνά ο δημοσιογράφος οφείλει να είναι προετοιμασμένος, είτε για την προστασία του ενώπιον της δικαιοσύνης, είτε για τη διαφύλαξη της σωματικής του ακεραιότητας. Έτσι είναι, δυστυχώς, τα πράγματα, όταν η δημοσιογραφία είναι πράγματι μάχιμη και αποκαλύπτει άβολες αλήθειες…

Αυτό το σύντομο άρθρο, που φιλοδοξεί να προσφέρει μια κάποια βοήθεια κυρίως για την προετοιμασία εν όψει εξετάσεων, αλλά και να αποτελέσει έναν ευσύνοπτο οδηγό σχετικά με τον διαχωρισμό των κυριότερων κειμενικών ειδών, δέον είναι να κλείσει με την περιγραφή του δοκιμίου. Το δοκίμιο δεν είναι δημοσιογραφικό, αλλά λογοτεχνικό είδος κειμένου. Βασικό του χαρακτηριστικό είναι η χρήση λογοτεχνικής γλώσσας και η ενασχόλησή του με τον κόσμο των ιδεών ή η αφήγηση κάποιας ιστορίας, φανταστικής ή μη, την οποία εξυγιάνει και ξετυλίγει ο συγγραφέας. Το δοκίμιο δεν έχει κάποια σχέση με την επικαιρότητα και η δομή του είναι συχνά πιο χαλαρή σε σχέση με το κατεξοχήν δημοσιογραφικό κείμενο, το άρθρο: στο μεν άρθρο, είναι απαραίτητη η δυνατή αρχή και πιθανόν η χρήση των λέξεων-κλειδιά από την πρώτη κιόλας γραμμή, προκειμένου να μπει ο αναγνώστης κατευθείαν στο θέμα και να το μελετήσει μέχρι το τέλος• στο δοκίμιο, όμως, αυτή η προσέγγιση δεν χρειάζεται, αντίθετα μια μικρή εισαγωγή είναι συνηθισμένη, προτού ο συγγραφέας ασχοληθεί με το κυρίως θέμα του αυτό καθ’αυτό.

Δεν είναι πάντα ευδιάκριτο το κείμενο που έχουμε απέναντί μας, σε ποιο είδος ανήκει, άλλωστε αυτή η ταξινόμηση δεν μπορεί να κριθεί ποτέ πλήρης. Είναι συχνό, δε, το φαινόμενο ένα κείμενο να συνδυάζει χαρακτηριστικά από διαφορετικές κατηγορίες. Η κατανόηση του κειμένου, άλλωστε, που κείται μπροστά μας και επιχειρεί να μας προσφέρει γνώσεις, έντονα συναισθήματα, πληροφορίες ή οτιδήποτε άλλο, είναι σημαντικότερη από την κάθε είδους τυπολατρία.
 

ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ: Σπύρος Σερμπέτης-Παππάς, για το ANT1 MediaLab

 

Σχόλια (0)